Niepowodzenia w nauce

Niepowodzenia szkolne to (wg. W. Okonia) proces pojawiania się braków w wymaganych przez szkołę wiadomościach i umiejętnościach ucznia oraz negatywnego stosunku młodzieży wobec tych wymagań.

Niepowodzenia szkolne dotyczą:

• nauczycieli - wychowawcze, dydaktyczne, organizacyjne
• uczniów - w zachowaniu, w uczeniu się

Przyczyny niepowodzeń szkolnych:

(wg. Cz. Kupisiewicza i H. Spionek)

• ekonomiczno - społeczne (złe warunki materialne, mieszkaniowe, niewłaściwa postawa rodziców wobec dziecka, brak zrozumienia i zaspokojenia potrzeb dziecka, niski poziom intelektualny i kulturalny rodziców)

O pozytywnym stosunku do nauki decyduje wiele czynników, wśród nich ważne jest przygotowanie dziecka do szkoły przez rodziców. Należy unikać straszenia szkołą, lekceważącego wypowiadania się na temat szkoły, uczyć dziecko samodzielności i obowiązkowości.  Troska rodziny o dziecko uczęszczające do szkoły musi obejmować wszystkie elementy warunkujące powodzenia szkolne, a więc:

- stan zdrowia i rozwój fizyczny,

- rozwój motoryczny, umysłowy, emocjonalny i społeczny,

- rozwój i realizację zainteresowań zarówno przedmiotami nauki, jak i dziedzinami pozaszkolnymi,

- zewnętrzne warunki życia,

- atmosferę panującą w rodzinie,

- tryb życia, organizację codziennych zajęć, a w szczególności przygotowanie zadań domowych.

Nie sprzyja powodzeniu szkolnemu konfliktowa atmosfera w rodzinie, alkoholizm, atmosfera nerwowości, ciągłego pośpiechu, chaosu, nieporządku.

Chętniej i lepiej uczy się dziecko, które czuje się w domu potrzebne i kochane, które jest traktowane życzliwie, poważnie i konsekwentnie. Dzieci w młodszym wieku szkolnym uczą się głównie dlatego, że rodzice cieszą się z ich dobrych stopni lub karzą za złe oceny.

Kolejnym czynnikiem wpływającym na osiąganie pozytywnych wyników w nauce jest stan zdrowia dziecka. Uczeń, który często opuszcza lekcje - nawet z najbardziej uzasadnionych przyczyn - zazwyczaj ma luki w materiale nauczania. Nawet najbardziej fachowa pomoc nie przyniesie takich korzyści jak bezpośredni udział ucznia w lekcji. Niektórzy rodzice zatrzymują dziecko w domu także z błahych powodów. Postępowanie takie ma wpływ na niepowodzenia dziecka.

• pedagogiczne (tkwią w procesie dydaktycznym, niedostateczne przygotowanie nauczycieli, błędy dydaktyczne, wadliwa postawa w stosunku do uczniów)

(Wg. Cz. Kupisiewicza) dzielimy je na:

- Przyczyny związane z nieodpowiednimi "zewnętrznymi" warunkami pracy dydaktycznej nauczyciela: braki systemu szkolnego, nieodpowiednie podręczniki szkolne, niedostateczne wyposażenie szkół w pomoce dydaktyczne, trudne warunki organizacyjne, dwuzmianowość, nadmierna liczba uczniów w klasie.

- Przyczyny, które wiążą się z działalnością dydaktyczną nauczyciela: błędy i usterki metodyczne i wychowawcze wynikające z niedostatecznej znajomości uczniów, błędy wynikające z braku dostatecznej opieki nad uczniami mającymi trudności w nauce, brak właściwego przygotowania do zajęć, zaniedbywanie podnoszenia kwalifikacji.

- Przyczyny związane z wadliwą pracą ucznia: niechęć do nauki, lenistwo, lekceważenie obowiązków szkolnych.

Niekorzystnie wpływa też na osiągnięcia ucznia nauczyciel zbyt liberalny, mało wymagający, niesystematyczny, nie mobilizujący uczniów do pracy.

• biopsychiczne (tkwiące w dziecku, np. wady wymowy, wzroku, słuchu, zaburzenia percepcyjne, itp.)

Do czynników biopsychicznych mających wpływ na efekty w edukacji należą:

1. poziom inteligencji ucznia,

2. temperament,

3. cechy charakteru,

4. stan zdrowia,

5. rozwój psychomotoryczny

Nierównomierność w obrębie rozwoju umysłowego, to fragmentaryczne deficyty rozwojowe. Obejmują one: spostrzeganie wzrokowe, spostrzeganie słuchowe, rozwój motoryczny i manualny.

Zaburzenia w rozwoju spostrzegania wzrokowego

Uczniowie rozumiejąc znaczenie litery i cyfry jako symbolu, nie potrafią posługiwać się nimi jako znakami graficznymi. Trudno im rozróżniać i odtwarzać kształty liter i cyfr. Opóźnienia rozwoju funkcji wzrokowych utrudniają także naukę pisania. Uczniowie opuszczają drobne elementy graficzne, niewłaściwie rozplanowują pismo w zeszycie, nie mieszczą się w liniach. Popełniają dużo błędów ortograficznych.

Opóźniony rozwój spostrzegania słuchowego

Dzieci mogą dobrze słyszeć, ale mają problemy z różnicowaniem dźwięków. Mają trudności z podziałem wyrazów na głoski oraz scalaniu głosek w wyrazy. Wyraźne są kłopoty z czytaniem, pisaniem, nauką wierszy, tabliczki mnożenia. Zaburzeniem analizatora słuchowego są także spowodowane wady wymowy.

Rozwój ruchowy

Dzieci z zaburzonym rozwojem ruchowym wykonują wszystkie czynności wolniej i mniej precyzyjnie niż ich rówieśnicy. Wykonują też wiele ruchów dodatkowych, niecelowych. 

Można zaobserwować różnego typu zaburzenia:

- zaburzenia koordynacji ruchowej (dziecko dobrze wykonuje poszczególne ruchy, ale nie potrafi ich powiązać w harmonijną całość. Dzieci mają trudności w jeździe na rowerze, pływaniu, ich ruchy lokomocyjne są niezgrabne.)

- zaburzenia małych grup mięśni (obniżenie sprawności manualnej, zbyt wolne tempo wykonywania czynności, zbyt mała precyzja ruchów dłoni i palców. Dzieci o obniżonej sprawności manualnej rysują i piszą brzydko, nie łączą liter w wyrazach, piszą wolno, często nie nadążają za klasą. Wytwory plastyczne są nieestetyczne.)

- obniżenie precyzji ruchów (precyzja czyli dokładność wykonywanego ruchu. Dzieci często wykonują współruchy - wysuwają język, machają nogami. Często występuje wzmożone napięcie mięśniowe, zbyt silne naciskanie ołówka. Napięte mogą być także mięśnie nie biorące udziału w pracy, wskutek tego ruchy całego ciała są kanciaste i sztywne.)

- zaburzenie koordynacji wzrokowo - ruchowej (dzieci jakby nie potrafią dostosować swoich ruchów do właściwości przedmiotów, np. nie potrafią schwytać lecącej piłki, wspiąć się na drabinki.)

U niektórych dzieci zaburzenia rozwoju ruchowego występują w postaci nieprawidłowej lateralizacji.

Obok właściwego poziomu funkcji intelektualnych, percepcyjnych i motorycznych istotną przyczyną niepowodzeń szkolnych jest zaburzony rozwój mowy.

Zaburzenia w rozwoju społeczno - emocjonalnym

Uczniowie mogą przejawiać nadpobudliwość psychoruchową, co ma niekorzystny wpływ na postępy w nauce. Utrudnia to skupienie uwagi, dzieci szybko rozpraszają się i niewiele pamiętają z lekcji, nie potrafią długo usiedzieć w jednym miejscu, przeszkadzają innym.

Zachowania dzieci nadpobudliwych:

- nadmierna potrzeba aktywności ruchowej,

- gwałtowność reakcji,

- nadmierna wzruszeniowość,

-nadpobudliwość poznawcza - trudności z koncentracją uwagi.

Przyczyną niepowodzeń może być także zahamowanie psychoruchowe - czyli zmniejszona aktywność. Dzieci takie wolniej działają, spostrzegają i myślą. 

Sukces w nauce szkolnej jest uwarunkowany także prawidłowym rozwojem emocjonalnym i społecznym. Najczęściej występujące zaburzenia w rozwoju społeczno - emocjonalnym, to: 

- nieumiejętność opanowywania reakcji uczuciowych (nieuzasadniony śmiech, płacz)

- nadpobudliwość emocjonalna (wzmożone lęki, skłonność do płaczu, gniewu, złości)

- obniżone poczucie obowiązku

- trudności w podporządkowaniu się wymaganiom otoczenia

Dzieci reagują gwałtownie, cechuje je egocentryzm uczuciowy, często nie potrafią zrezygnować z własnych zachcianek dla wspólnego dobra, są niesystematyczne, nieobowiązkowe, niewytrwałe.

Osobną przyczyną sukcesów i porażek szkolnych są przewlekłe choroby ucznia. 

Co mogą zrobić rodzice, aby dziecko uniknęło trudności w nauce?

1.     Otaczać dziecko troskliwą opieką od najmłodszych lat.

2.     Dbać o prawidłowy rozwój fizyczny.

3.     Troszczyć się o prawidłowy rozwój dziecka we wszystkich jego sferach.

4. Przygotować dziecko do nauki szkolnej poprzez rozwijanie samodzielności, zainteresowań poznawczych, chęci do pracy.

5.     Przez lata nauki dbać o zdrowie fizyczne i psychiczne dziecka.

6.   Troszczyć się o dobrą atmosferę w rodzinie, o zaspokajanie potrzeb emocjonalnych, zwłaszcza potrzeby bezpieczeństwa.

7.    Dbać o prawidłowe stosunki swego dziecka z rówieśnikami, a także nauczycielami.

8.     Stawiać dziecku wymagania dostosowane do jego możliwości.

9.     Utrzymywać systematyczny kontakt ze szkołą i wychowawcą.

10. Zapewnić jak najlepsze warunki do odrabiania lekcji, tj. miejsce, czas i spokój.

11. Systematycznie interesować się sprawami szkolnymi dziecka.

Na podstawie pozycji Bogumiła Łuczak 

"Niepowodzenia w nauce" G&P 2000